• Nederlands
  • Engels
  • Duits
Crisis call: +31 (0)26 372 0871
Wisse Kommunikatie Wisse Kommunikatie
Crisis call: +31 (0)26 372 0871
News

Menselijke of wenselijke robot

Blog

De discussie over de rol die ‘empathische robots’ kunnen spelen in ons dagelijkse leven draait vaak om de vraag hoe menselijk een digitaal mens eigenlijk kan zijn. Tegelijkertijd moeten we de vraag hoe wenselijk deze is niet uit het oog verliezen.

 

 

Afgelopen zondag besteedde Tegenlicht in een interessante uitzending (en ik weet, dit is een contradictio in terminis) aandacht aan de ontwikkeling van digitale mensen die emoties herkennen en hiermee om kunnen gaan. Volgens een zorginstelling die in de uitzending aan het woord komt, is dit een mogelijke oplossing voor het personeelstekort. Je kunt je de enorme verlichting van de werkdruk voorstellen als echte zorgmedewerkers vervangen worden door digitale exemplaren om in gesprek te gaan met cliënten om te polsen hoe het met ze gaat.

Maar digitale mensen met een emotieradar bieden niet alleen mogelijkheden in de zorgsector. Denk bijvoorbeeld ook aan digitale reisadviseurs – een digitale NS-medewerker zal altijd rustig blijven tegenover een verhitte reiziger die zich afvraagt waarom er geen treinen tussen Arnhem en Utrecht rijden (om maar een volledig hypothetisch voorbeeld te geven).

‘Google, play it f*cking loud!’

En in andere (vooral Aziatische) landen zijn ze al veel verder met het vertrouwen op digitale mensen in het dagelijkse leven. En doen we het zelf ook al niet wanneer we Siri of Alexa om hulp vragen of Google vragen om de lampen aan te doen en een muziekje op te zetten? Alleen, hierbij speelt emotieherkenning nog een marginale rol. Google zal niet aan je vragen of alles wel goed gaat wanneer je vraagt om Killing in the name op repeat te zetten (en terecht overigens, er is niks mis met op repeat naar Rage Against the Machine luisteren).

Bovendien wordt in de docu heel terecht de vraag gesteld hoe empathisch een digitaal mens kan zijn. Techfilosoof Vincent Müller is hier heel duidelijk in: een computer kan geen empathie hebben – een digital human is een contradictio in terminis. Daar bovenop komt nog de vraag wat de consequenties zijn wanneer bijvoorbeeld een zorgcliënt het onderscheid niet kan maken tussen een echte en digitale zorgverlener. In feite houd je iemand dan voor de gek: hij denkt met een echt persoon in gesprek te zijn, maar het is een computer.

Gevoel versus werkelijkheid

Of zoals een andere techfilosoof, Alix Rübsaam, het in de uitzending verwoordt: wanneer een mens in gesprek gaat met een robot die dankzij AI leert emoties te herkennen, krijgt hij het gevoel gehoord te worden. Maar dit is natuurlijk niet zo, AI is in feite niets anders dan een computer die een som krijgt aangeboden en de oplossing levert. Als het doel van een AI-oplossing is dat mensen het gevoel krijgen gehoord te worden, dan wordt dat bereikt. Maar als het doel is dat mensen echt gehoord worden, dan wordt dat doel niet behaald.

Daarnaast is bij iedere discussie over AI het probleem van bias en privacy nooit ver weg – zo ook in de Tegenlicht-uitzending. In die zin is het positief dat die discussie inmiddels zo top of mind is, aan de andere kant moet het niet alleen bij een discussie blijven. Omdat we nu niet weten waar en hoe deze technologieën in de (waarschijnlijk zeer nabije) toekomst worden gebruikt, mag er niet lichtzinnig mee om worden gegaan vanuit de gedachte ‘dat fixen we later wel’.

Maatschappelijke blik

Wellicht vat de eerder aangehaalde techfilosoof Müller het wel het beste samen wanneer hij ervoor pleit om niet met een economische blik naar de inzet van digitale mensen te kijken (hoe kunnen we werk efficiënter inrichten, hoe kunnen we met minder echte mensen toe binnen ons personeelsbestand?), maar juist met een maatschappelijke blik (hoe vormen robots een aanvulling op ons menselijk personeel?). Eenzelfde maatschappelijke blik zouden we op AI moeten richten.

Nieuwsgierig naar de uitzending van Tegenlicht? Je kunt deze hier terugkijken.

 

Sebastiaan Scheepers