Nieuws en blogs

Framing is een gevaarlijk wapen in het arsenaal van een politicus

Framing is niets nieuws in de media en de politiek. De manier waarop tegenwoordig wordt geframed is echter wel nieuw; ze is hoe langer hoe populistischer aan het worden. In dat verband is het interessant om te kijken waar de grens ligt. Ervan uitgaande dat die er überhaupt is.

16 Framing_2.jpg

“Waarom moet de bakker betalen voor de studie van een advocaat?”, “Oorlog tegen terroristen”, “Gelukszoekers en asielschoppers”, “Denk niet aan een roze olifant” en “Onze chips is 65% vetvrij”. Zomaar een aantal zinnen die ‘een frame plaatsen’, oftewel bewust geformuleerd zijn om een reactie op te roepen bij het publiek.

Framing

Objectief gezien is framing een techniek om woorden en beelden ‘in een kader te plaatsen’ en zo die aspecten naar voren te halen waarvoor de beoogde ontvangers het vatbaarst zijn. Framing als middel is op zichzelf onschuldig. Sterker nog, het is in een discussie of persuasieve boodschap uitermate geschikt om de toehoorders jouw kant van het verhaal te doen begrijpen of er begrip voor op te wekken. Daarnaast kan het worden ingezet om een punt van de tegenstander te af te zwakken door een bepaald aspect negatief uit te vergroten. Framing wekt een bepaald beeld of een associatie op. Als ik bijvoorbeeld zeg “denk niet aan een roze olifant”, dan is de kans groot dat je nu een roze olifant voor je ziet en mijn eigenlijke doel bereikt is.

In de media is framing niet weg te denken. Alle kranten houden er een eigen schrijfstijl op na om hun achterban aan te spreken, die hand in hand gaat met het frame dat ze over een bepaald nieuwsfeit willen aanbrengen. Hierdoor komt het voor dat verschillende media hetzelfde nieuwsfeit op compleet verschillende manieren brengen, en dat ze een maatschappelijk debat een bepaalde lading meegeven. Denk bijvoorbeeld aan het Fipronil-schandaal van vorig jaar, waarbij de term ‘gifeieren’ werd gebruikt. Het feit dat je per week een onmogelijk aantal besmette eieren moest eten om maar enigszins gevaar te lopen, deed geen afbreuk aan de term en het opgeroepen schrikbeeld.

Politiek

De nieuwsmedia zijn natuurlijk niet de enige partijen die framing inzetten om hun boodschap over te brengen aan het publiek, ook de politiek kan er wat van. Doorgaans gebruiken politici relatief ‘nette’ frames om de politieke boodschap kracht bij te zetten of om de boodschap van een andere partij onderuit te halen. “Waarom moet de bakker betalen voor de studie van een advocaat” was bijvoorbeeld een manier van GroenLinks om haar standpunt in de discussie over de studiefinanciering te framen. Maar steeds vaker duiken er voorbeelden op van negatieve, snijdende en zelfs ronduit beledigende associaties. Neem de beruchte ‘kopvoddentaks’ van de PVV. Door negatief geladen woorden te gebruiken, wilde Wilders ervoor zorgen dat de discussie over hoofddoekjes bij voorbaat al een negatieve insteek had.

De lijn tussen framing en misleiding wordt steeds vager. Een boodschap op een manier laden die jou beter uitkomt is een ding; het bewust toevoegen of verdraaien van feiten is iets heel anders. Kijk bijvoorbeeld naar het referendum over de Wiv, door de tegenstanders geframed tot ‘sleepwet’. Voorstanders van de wet, de regeringspartijen met name, probeerden uit alle macht het frame rondom de Wiv te veranderen, waarbij opmerkingen over de landsveiligheid niet werden geschuwd. Natuurlijk, de wet is bedoeld om gevaarlijke activiteiten op te sporen, maar dit gegeven werd door verschillende vertegenwoordigers behoorlijk misbruikt. Docters van Leeuwen noemde bijvoorbeeld in een WNL-filmpje, dat nu nergens meer is te vinden, dat de kans op aanslagen heel reëel is en dat er mensen zullen sneuvelen als de wet er niet doorheen zou komen. Hiermee legt hij nogal wat op de schouders van de stemmer, en de vraag is of dat niet te ver gaat. Nergens wordt deze opmerking namelijk onderbouwd. Hij maakt gebruik van het feit dat niemand wil dat zijn horrorscenario werkelijkheid wordt en gaat voorbij aan het feit dat een tegenstem niet per se betekent dat de hele wet van tafel moet en dit scenario dichterbij komt, maar dat ‘nee’ vooral inhoudt dat er kritisch naar bepaalde passages moest worden gekeken. 

De vraag is nu; gaat dit niet te ver? Is het gerechtvaardigd om stemmers op een dergelijke manier te benaderen? Zeker door overheidsverantwoordelijken? Want in hoeverre weet de ontvanger zelf eigenlijk wel dat een boodschap geframed is en kan hij feit en fictie in een politieke boodschap onderscheiden? Het antwoord heb ik niet, maar het is wel een discussie die gevoerd mag worden.

Met framing is in principe niks mis; het is een sterk middel om een doelgroep te overtuigen of op zijn minst de aandacht te trekken. Kijk maar naar de kop van dit verhaal. Het is ook bijna onmogelijk om framing te vermijden omdat elk woord of begrip wel een bepaalde lading meebrengt. Waar we echter voor moeten waken is dat framing verandert in een mechanisme dat angst aanjaagt doordat het frame eigenlijk een leugen wordt.

Koen Uijt de Haag

  • Carlo Hagemann 11 apr 2018
    Dag Koen, Gelukkig lees ik op het laatst: “Het is ook bijna onmogelijk om framing te vermijden omdat elk woord of begrip wel een bepaalde lading meebrengt”. En ik zou daar zelfs het woordje ‘bijna’ weglaten. Zonder frame of frames geen verhaal. De moord op een man kun je duiden in het kader van mocro-liquidatie, of in het kader van familieleed, of in het kader van onveiligheid of in het kader van wapenbezit of in het kader van... Frames zijn onvermijdelijk. Anders kom je als journalist nooit verder dan ‘er is iemand vermoord’. Ik ben -met jou geloof ik - bang voor een devaluatie van het begrip framing tot ‘alles wat door anderen geschreven wordt en waar ik het niet mee eens ben. Want: lees onderzoek van Baldwin van Gorp erop na. Frames die oassen in het wereldbeeld van mensen worden door die mensen als objectief gezien. Fascinerend!
    • Laat uw reactie achter